Kunsthal Rotterdam

Bezoekers volgen Signacs ontwikkeling aan de hand van levendige havengezichten, kleurrijke landschappen en zorgvuldig gecomponeerde portretten. Een van de hoogtepunten vormt het zonovergoten Le Port au soleil couchant, Opus 236 (1892). Ook is Le port de Rotterdam (1907) te zien, gemaakt naar aanleiding van zijn verblijf in Nederland. Tegelijkertijd krijgt zijn sleutelrol binnen het neo-impressionisme vorm: niet alleen als schilder, maar ook als schrijver, ambassadeur, verzamelaar en mentor. Signac inspireert jonge kunstenaars, organiseert tentoonstellingen en speelt zo een actieve rol in de internationale verspreiding van het neo-impressionisme. In de tentoonstelling zijn, naast circa dertig werken van Signac, schilderijen te zien van onder anderen Lucie Cousturier, Henri-Edmond Cross, Curt Herrmann, Maximilien Luce, Camille Pissarro, Théo van Rysselberghe, Jeanne Selmersheim-Desgrange, Georges Seurat en Jan Toorop.

Harmonie als ideaal

Signac past deze stijl toe op verschillende genres. Zo schildert hij portretten waarbij de figuren en hun kleding en omgeving bijna samensmelten. Nog geschikter blijkt het neo-impressionisme voor het vastleggen van de natuur, waarbij lucht, land en zee in elkaar overgaan. Hierin kunnen we ook de idealen van de pointillisten teruglezen: met deze voorstellingen zetten zij zich af tegen de toenemende industrialisatie. Ook schuilt in deze landelijke taferelen de behoefte aan sociale rechtvaardigheid en harmonie.

Havens, zeilschepen en zeegezichten 

Signac is een gepassioneerd zeiler. Per boot verkent hij de Europese kusten: van Normandië en Bretagne tot de Belgische en Nederlandse havens en zelfs het mediterrane zuiden. Die invloed is in zijn werk goed terug te zien: havens, zeilschepen en zeegezichten vormen het hart van zijn oeuvre. Vooral zijn verblijven in het – op dat moment nog rustige – Saint-Tropez inspireren hem: zijn pointillistische schilderstijl blijkt perfect geschikt voor het vastleggen van het glinsterende zonlicht op het water, zoals onder meer te zien is op Le Port au soleil couchant, Opus 236 (Saint-Tropez) uit 1892.

Signac en Nederland

Signac bezoekt Nederland meerdere malen. De Rotterdamse haven inspireert hem tot meerdere grote doeken, waaronder het topstuk Le port de Rotterdam (1907), dat in de tentoonstelling te zien is. Ook is hij onder de indruk van de polders, havens en wolkenluchten in onder meer Amsterdam, Dordrecht en Volendam. Verder schildert hij de molen van Edam en de pier van Vlissingen. De Nederlandse schilder Jan Toorop (1858–1928) laat zich mede door hem beïnvloeden en introduceert het neo-impressionisme in eigen land. Meerdere van zijn schilderijen, waaronder Les deux saules ('Novemberzon') uit 1889, maken onderdeel uit van de tentoonstelling.

Signac als sleutelfiguur

In de tentoonstelling ontdekken bezoekers hoe het neo-impressionisme in de jaren 1880 tot stand komt, met Signac en collega-schilder Seurat als sleutelfiguren. Daarnaast wordt stilgestaan bij het kunstenaarsnetwerk waarin zij zich begeven. Verder wordt getoond welk gedachtegoed aan het neo-impressionisme ten grondslag ligt: met deze schilderstijl drukken de kunstenaars een utopisch ideaal uit. Extra aandacht krijgen de landschappen die Signac en zijn collega’s schilderen rond de Middellandse Zee. Daar geeft het mediterrane zonlicht ze een nieuw bewustzijn van de kracht van kleur. Tot slot is te zien welke internationale invloed Signac heeft gehad, ook op Nederlandse kunstenaars.

 Wetenschappelijke kleurtheorieën

Na de vroege dood van Seurat in 1891 blijft Signac zich onvermoeibaar inspannen om het gedachtegoed van het neo-impressionisme te verspreiden. Binnen deze stroming baseren kunstenaars zich op strikte wetenschappelijke kleurtheorieën. Schilders mengen de verschillende kleuren verf niet, maar brengen die in stippen en toetsen naast elkaar aan, zodat het oog van de kijker de kleuren optisch mengt. Deze werkwijze wordt ook wel het pointillisme genoemd. Complementaire kleuren – oranje naast blauw, rood naast groen – versterken elkaar en zorgen voor een helder, vibrerend effect.

Nationaal en internationaal netwerk

Signacs bijdrage aan de kunstgeschiedenis gaat verder dan zijn eigen werk. Hij bouwt een nationaal en internationaal netwerk op van schilders, critici en verzamelaars. In de tentoonstelling is werk te zien van de Belgen Alfred William Finch, Henry van de Velde en Théo van Rysselberghe, die zich sterk door zijn schilderstijl laten beïnvloeden. Van Van Rysselberghe is het beroemde portret Paul Signac aan het roer van de Olympia uit 1896 te zien. Daarnaast worden werken getoond van vrouwelijke neo-impressionisten, zoals Anna Boch, Lucie Cousturier en Jeanne Selmersheim-Desgrange, wier belang voor de beweging tot nu toe grotendeels werd genegeerd.
 

Internationale samenwerking

In Signac. Symphony of Colours zijn meer dan negentig werken uit circa dertig internationale collecties te zien, waaronder het Musée d’Orsay in Parijs, het Art Institute of Chicago, het Van Gogh Museum in Amsterdam, Museum Boijmans Van Beuningen in Rotterdam en de Archives Signac in Parijs. De tentoonstelling komt tot stand in samenwerking met Museum Barberini in Potsdam.